Extracts in On Marriage and Concupiscence
Julian of Eclanum (c. 386–c. 455) was bishop of Eclanum in southern Italy until 418, when he was deposed and exiled for refusing to condemn Pelagius. The most learned Pelagian controversialist, he pursued Augustine across a decade of pamphlet war.
None of Julian's works survives directly; what remains is preserved in the long quotations of Augustine, who answered him book by book. Reconstructed from those hostile pages, Julian emerges as a formidable defender of free will, marriage, and the goodness of creation.
This volume gathers the surviving arguments: the six books To Florus with the earlier fragments and letter material, each with its source locator.
© 2026 SaneApps. This translation is free to share and adapt, even commercially, as long as you credit SaneApps. Draft translation, prepared with AI assistance and not yet independently reviewed. Verify against the original before citing.
They also say that the marriages now taking place were not instituted by God. This can be read in…§§2.2.2–2.4.12
2.2.2They also say that the marriages now taking place were not instituted by God. This can be read in Augustine’s book, which I have just answered in four short books.
2.2.3“They shout against us with the greatest hostility that we condemn marriage and God’s work, by which God creates human beings from males and females, because we say that those born from such union inherit original sin. Whatever parents they are born from, we do not deny that they are still under the devil unless they are born again in Christ.”
2.2.4“They do not notice that the good of marriage cannot be accused because of the original evil derived from it, just as the evil of adultery and sexual immorality cannot be excused because of the natural good born from it. For just as sin, whether derived from the one or the other, is the devil’s work, so a human being, whether born from the one or the other, is God’s work.” (Genesis 1:28)
2.2.5“We say that those born from such union inherit original sin. Whatever parents they are born from, we do not deny that they are still under the devil unless they are born again in Christ.” (Genesis 2:24)
“He did not wish to be born from that same union of the two sexes.” (Genesis 1:28)
2.2.6“This shameful desire, which shameless people praise shamelessly, would not exist unless the human being had first sinned. But marriage would exist even if no one had sinned; children could have been conceived without this disease.”
2.3.7Most blessed brother, the teachers of our time, the authors of the wicked upheaval that still rages, have decided to bring insult and ruin upon the men whose holy efforts burn them, even at the cost of the ruin of the whole church. They do not understand how much honor they have given those men: they have shown that their glory could not be torn down without tearing down the catholic religion with it. For if anyone says that human beings have free will or that God creates those who are born, they are called a Caelestian and a Pelagian. So, to avoid being called heretics, people become Manichaeans. While fearing a false accusation, they fall into a real offense. They are like wild animals surrounded by feathers so that they can be driven into nets: lacking reason, empty fear pushes them into real destruction.
2.4.11Against those who condemn marriage and assign its fruits to the devil (Genesis 4:1).
2.4.12God, who formed Adam from mud, built Eve from a rib and said: “She will be called Life, because she is the mother of all the living” (Genesis 2:7, 22; Genesis 3:20).
From the first naming he showed the task for which she had been prepared, and said: “Increase and multiply and fill the earth” (Genesis 1:28).
Therefore God, the Creator of male and female, formed organs suited to procreation and arranged for bodies to be born from bodies. Yet the power of his action works in their production, governing everything that exists by the same power by which he created it.
If, then, offspring come only through sex, sex only through the body, and the body only through God, who can doubt that fruitfulness is rightly attributed to God?
Latin · §§2.2.2–2.4.12
§2.2.2
Chartula, cui nunc respondeo, hoc titulo praenotatur: "Capitula de libro Augustini quem scripsit, contra quae de libris pauca decerpsi". Hic video eum qui tuae praestantiae ista scripta direxit de nescio quibus ea libris causa, quantum existimo, celerioris responsionis, ne tuam differret instantiam, voluisse decerpere. Qui autem sint isti libri cum cogitarem, eos esse arbitratus sum, quorum mentionem Iulianus facit in epistula quam Romam misit, cuius exemplum simul ad me usque pervenit. Ibi quippe ait: "Dicunt etiam istas quae modo aguntur nuptias a Deo institutas non fuisse, quod in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quattuor libellis respondi". Credo, ex his libellis ista decerpta sunt. Unde melius fortasse fuerat, ut universo ipsi operi eius, quod quattuor voluminibus explicavit, redarguendo et refellendo nostra elaboraret intentio, nisi et ego responsionem differre noluissem, sicut nec tu transmissionem scriptorum, quibus respondendum est, distulisti.
§2.2.3
Verba ergo de libro meo tibi a me misso tibique notissimoista posuit, quae refutare conatus est: "Damnatores nos esse nuptiarum operisque divini,quo ex maribus et feminis Deus homines creat, invidiosissime clamitant, quoniam dicimus eos qui de tali commixtione nascuntur trahere originale peccatum eosque de parentibus qualibuscumque nascantur non negamus adhuc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo". In his verbis meis testimonium Apostoli quod interposui praetermisit, cuius se premi magna mole sentiebat. Ego enim cum dixissem homines natos trahere originale peccatum, mox hoc intuli quod Apostolus ait: Per unum hominem peccatum intravit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt 1. Quo testimonio, ut diximus, praetermisso cetera ille contexuit, quae supra commemorata sunt. Novit enim quemadmodum soleant haec verba apostolica, quae praetermisit, accipere catholicorum corda fidelium. Quae verba tam recta et tanta luce fulgentia tenebrosis et tortuosis interpretationibus novi haeretici obscurare et depravare moliuntur.
§2.2.4
Deinde alia mea verba subtexuit, ubi dixi: "Nec advertunt quod ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari; sicut adulteriorum et fornicationum malum bono naturali, quod inde nascitur, non potest excusari; nam sicut peccatum, sive hinc sive inde trahatur, opus est diaboli, sic homo, sive hinc sive inde nascatur, opus est Dei". Etiam hic ea praetermisit, in quibus aures catholicas timuit. Nam utad haec verba veniretur, supra dictum erat a nobis: "Hoc ergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis adsertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt, quod lavacro regenerationis abluatur, tamquam damnemus nuptias et tamquam opus Dei, hoc est hominem qui ex illis nascitur opus diaboli esse dicamus, infideliter vel imperite calumniantur". His ergo nostris praetermissis sequuntur illa nostra quae posuit, sicut supra scriptum est. In his itaque quae praetermisit hoc timuit, quia cuncta Ecclesiae catholicae pectora convenit fidemque ipsam antiquitus traditam atque fundatam, clara quodam modo voce compellat et adversus eos vehementissime permovet quod diximus: "Quia nihil peccati esse in parvulis dicunt, quod lavacro regenerationis abluatur". Omnes enim ad ecclesiam non propter aliud cum parvulis currunt, nisi ut in eis originale peccatum generatione primae nativitatis adtractum, regeneratione secundae nativitatis expietur.
§2.2.5
Deinde ad nostra superiora verba revertitur, quae nescio cur repetat: "Eos autem qui de tali commixtione nascuntur dicimus trahere originale peccatum eosque de parentibus qualibuscumque nascantur non negamus adhuc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo". Haec verba nostra et paulo ante iam dixerat. Deinde subiungit quod de Christo diximus: "Qui de eadem sexus utriusque commixtione nasci noluit". Sed etiam hic praetermisit quod ego posui: "Ut per eius gratiam de potestate eruti tenebrarum in regnum illius, qui ex eadem sexus utriusque commixtione nasci noluit, transferantur". Vide, obsecro te, qui nostra verba vitavit tamquam inimicus omnino gratiae Dei, quae venit per Iesum Christum Dominum nostrum! Scit enim ab illa Apostoli sententia, qua dixit de Deo Patre: Qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum Filii caritatis suae 2, improbissime et impiissime parvulos separari. Ideo procul dubio verba ista praetermittere quam ponere maluit.
§2.2.6
Post haec illud nostrum posuit ubi diximus: "Haec enim quae ab impudentibus impudenter laudatur pudenda concupiscentia nulla esset, nisi homo ante peccasset; nuptiae vero essent, etiamsi nemo peccasset; fieret quippe sine isto morbo seminatio filiorum". Huc usque ille verba mea posuit; timuit enim quod adiunxi: "In corpore vitae illius, sine quo nunc fieri non potest in corpore mortis huius". Et hic ut meam sententiam non finiret, sed eam quodam modo detruncaret, illud Apostoli testimonium formidavit, ubi ait: Miser ego homo, quis me liberabit in corpore mortis huius? Gratia Dei per Iesum Christum Dominum nostrum 3. Non enim erat corpus mortis huius in paradiso ante peccatum, propter quo diximus "in corpore vitae illius" quae ibi erat "sine isto morbo seminationem fieri potuisse filiorum, sine quo nunc in corpore mortis huius fieri non potest". Ut autem ad istam commemorationem humanae miseriae et divinae gratiae veniret Apostolus, supra dixerat: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis 4. Post haec autem verba exclamavit: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? Gratia Dei per Iesum Christum Dominum nostrum. In corpore igitur mortis huius, quale in paradiso ante peccatum fuit, profecto non erat alia lex in membris nostris repugnans legi mentis nostrae, quia et quando nolumus et quando non consentimus nec ei membra nostra ut impleat quod appetit exhibemus, habitat tamen in eis et mentem resistentem repugnantemque sollicitat, ut ipse conflictus, etiamsi non sit damnabilis, quia non perficit iniquitatem, sit tamen miserabilis, quia non habet pacem. Satis igitur admonuerim sic istum verba mea velut refellenda sibi proponere voluisse, ut alicubi mediis detractis sententias interrumperet, alicubi extremis non additis decurtaret, et cur hoc fecerit sufficienter ostenderim.
§2.3.7
Nunc ad ea, quae sicut voluit nostra proposuit, quae sua opposuerit videamus. Sequuntur enim iam verba eius et, sicut iste insinuavit, qui tibi chartulam misit, prius aliquid de praefatione conscripsit procul dubio librorum illorum de quibus pauca decerpsit. Id autem ita sese habet: "Doctores - inquit - nostri temporis, frater beatissime, et nefariae quae adhuc fervet seditionis auctores ad hominum, quorum sanctis studiis uruntur, contumelias et exitium decreverunt per ruinam totius Ecclesiae pervenire; non intellegentes quantum his contulerint honoris, quorum ostenderunt gloriam nisi cum cattolica religione non potuisse convelli. Nam si quis aut liberum in hominibus arbitrium aut Deum esse nascentium conditorem dixerit, Caelestianus et Pelagianus vocatur. Ne igitur vocentur haeretici, fiunt Manichaei, et dum falsam verentur infamiam, verum crimen incurrunt; instar ferarum, quae circumdantur pennis, ut cogantur in retia, quibus quoniam deest ratio, in verum exitium vana formidine contruduntur".
§2.4.11
Quae sequuntur ergo, ita praenotavit qui tuae dilectioni chartulam misit: "Contra eos - inquit - qui nuptias damnant, et fructus earum diabolo assignant". Non igitur contra nos, qui neque nuptias damnamus, quas etiam in ordine suo debita praedicatione laudamus; nec earum fructus diabolo adsignamus; fructus quippe nuptiarum homines sunt, qui ordinate inde generantur, non peccata, cum quibus nascuntur. Nec ideo sunt homines sub diabolo, quia homines sunt, ubi sunt fructus nuptiarum, sed quia peccatores sunt, ubi est propago vitiorum; diabolus enim culpae auctor est, non naturae.
§2.4.12
Attende cetera o, quibus se existimat adversus nos hoc praemisso titulo consonare. "Deus - inquit - qui Adam ex limo fuerat fabricatus, Evam construxit e costa, et dixit: Haec vocabitur Vita, quoniam mater est omnium viventium". Non quidem ita scriptum est, sed quid ad nos? solet enim accidere, ut memoria fallat in verbis, dum tamen sententia teneatur. Nec Evae nomen, ut appellaretur "Vita", Deus imposuit, sed maritus. Sic enim legitur: Et vocavit Adam nomen uxoris suae Vita, quoniam ipsa mater est omnium viventium 15. Sed hoc fortassis ita intellexerit, ut Deus per Adam nomen illud Evae imposuisse credatur tamquam per prophetiam. Nam in hoc, quod appellatur Vita materque viventium, magnum est Ecclesiae sacramentum, unde nunc disserere longum est et suscepto operi non necessarium. Nam et illud,quod dixit Apostolus: Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia 16; ipse Adam dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una 17. Quod tamen Dominus Iesus in Evangelio Deum dixisse commemorat 18, quia Deus utique per hominem dixit, quod homo prophetando praedixit. Ergo quae sequuntur intuere. "Prima - inquit - appellatione, cui operi parata esset, ostendit et dixit: Crescite et multiplicamini et replete terram" 19. Quis enim nostrum negat ad opus pariendi a Domino Deo creatore omnium bonorum bono praeparatam fuisse mulierem? Ad hoc vide quid adiungat. "Deus igitur - inquit - maris creator et feminae convenientia generationibus membra formavit et gigni corpora de corporibus ordinavit, quorum tamen efficientiae potentia operationis intervenit, omne quod est ea administrans virtute, qua condidit". Etiam hoc esse catholicum confitemur et quod deinde subiungit: "Si igitur - inquit - nonnisi per sexum fetus, nonnisi per corpus sexus, nonnisi per Deum corpus, quis ambigat fecunditatem Deo iure reputari?".
But you say: “Whatever parents they are born from, we do not deny that they are still under the devil…§§2.4.13–2.9.22
2.4.13But you say: “Whatever parents they are born from, we do not deny that they are still under the devil unless they are born again in Christ.” (Genesis 4:25) Show, then, what the devil recognizes as his own in the sexes, through which he can rightfully possess their offspring, as you say. Is it the difference between the sexes? But that is in the bodies God made. Their union? But it is vindicated as much by the privilege of God’s blessing as by his institution. For God’s voice says: “A man will leave his father and mother and cling to his wife, and the two will be one flesh” (Genesis 2:24). God’s voice says: “Increase and multiply and fill the earth” (Genesis 1:28). Or perhaps it is fruitfulness itself? But fruitfulness is the reason marriage was instituted.
2.5.15Through what, then, are those whom God made under the devil?
“Through sin, not through nature.”
But just as there can be no offspring without the sexes, there can be no sin without the will.
For you say that they are under the devil because they are born from the union of the two sexes.
2.6.16Whom, then, do you confess to be the creator of infants? The true God? But he did not make evil.
[Or the devil?] But he did not create human nature.
If union is evil, the condition of bodies is shameful too; so you also assign bodies to an evil creator.
God distinguished by sex what he would unite in action. Therefore bodily union comes from the one from whom bodies originate.
So many good things—bodies, sexes, unions—cannot have evil fruits. Nor are human beings made by God so that the devil may possess them under a lawful claim, as you say (Genesis 2:24).
2.7.17After the man knew his wife through natural appetite, divine Scripture says: “Eve conceived and bore a son, and called his name Cain.” But let us hear what Adam says: “I have acquired a human being through God” (Genesis 4:1). This establishes that the person whom divine Scripture testifies was acquired through God is God’s work.
2.7.18For Adam had fathered him through the power of his organs, not through a difference in merits.
2.8.19A little later divine Scripture says again: “Adam knew his wife Eve, and she conceived and bore a son, and called his name Seth, saying: The Lord has raised up other seed for me in place of Abel, whom Cain killed” (Genesis 4:25) (Genesis 2:7).
To demonstrate that intercourse was instituted by God, the deity is said to have raised up the seed itself.
2.9.21Noah and his sons were blessed in the same way as Adam and Eve, when God said: “Increase and multiply, fill the earth, and rule over it” (Genesis 9:1; Genesis 1:28) (1 Corinthians 15:36).
Therefore this pleasure, which you wish to make appear diabolical, was already present in the couples mentioned above. Good in its institution, it also continued under the blessing. There is no doubt that “Increase and multiply and fill the earth” (1 Corinthians 15:38) was said to Noah and his sons about the union of bodies whose practice had already become established (Genesis 1:26–27) (Genesis 20:18).
2.9.22“For this reason a man will leave his father and mother and cling to his wife, and the two will be one flesh” (Genesis 2:24) (Romans 1:27).
To state faithfully how these works take place, the prophet came close to risking modesty (Ezekiel 16:49).
Latin · §§2.4.13–2.9.22
§2.4.13
Post haec, quae veraciter et catholice dicta sunt, immo in divinis Libris veraciter scripta, non autem ab isto catholice dicta sunt, quia non intentione catholici pectoris dicta sunt; iam propter quod ea dixit, Pelagiana et Caelestiana haeresis incipit introduci. Namque attende quod sequitur: "Tu vero - inquit - qui dicis: "Eos qui de parentibus qualibuscumque nascantur non negamus adhuc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo"; ostende ergo nunc, quid suum diabolus cognoscat in sexibus, per quod fructum eorum, ut dicis, iure possideat. Diversitatem sexuum? Sed haec in corporibus est, quae Deus fecit. Commixtionem? Sed non minus benedictionis quam institutionis privilegio vindicatur. Vox enim Dei est: Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae et erunt duo in carne una 20; vox Dei est: Crescite et multiplicamini et replete terram 21. An forte ipsam fecunditatem? Sed ipsa est instituti causa coniugii".
§2.5.15
Sed adiungit et dicit: "Per quid igitur sub diabolo sunt, quos Deus fecit?". Sibique veluti ex nostra voce respondet: "Per peccatum - inquit - non per naturam". Deinde nostrae responsioni suam referens: "Sed ut non potest - inquit - sine sexibus esse fetus, ita nec sine voluntate delictum". Ita vero, ita est. Sic enim per unum hominem peccatum intravit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt 25. Per unius illius voluntatem malam omnes in eo peccaverunt, quando omnes ille unus fuerunt, de quo propterea singuli peccatum originale traxerunt. "Dicis enim - inquit - ideo illos esse sub diabolo, quia de sexus utriusque commixtione nascuntur". Dico plane propter delictum eos esse sub diabolo; ideo autem expertes non esse delicti, quia de illa commixtione sunt nati, quae sine pudenda libidine non potest etiam quod honestum est operari. Dixit hoc etiam beatissimae memoriae Ambrosius Ecclesiae Mediolanensis episcopus, cum Christi carnalem nativitatem ideo diceret expertem esse delicti, quia conceptus eius utriusque sexus commixtionis est expers; nullum autem hominum esse sine delicto qui de illa commixtione conceptus sit. Nam eius verba ista sunt: "Ideo - inquit - et quasi homo per universa temptatus est etin similitudine hominum cuncta sustinuit, sed quia de spiritu natus, abstinuit a peccato 26. Omnis enim homo mendax 27 et nemo sine peccato nisi unus Deus. Servatum est igitur - inquit - ut ex viro et muliere, id est, per illam corporum commixtionem nemo videatur expers esse delicti. Qui autem expers delicti, expers etiam huiusmodi conceptionis". Numquid etiam istum, o Pelagiani et Caelestiani, audebitis dicere Manichaeum? quod eum dicebat esse Iovinianus haereticus, contra cuius impietatem vir ille sanctus etiam post partum permanentem virginitatem sanctae Mariae defendebat. Si ergo illum Manichaeum dicere non audetis, nos, cum in eadem causa eadem sententia fidem catholicam defendamus, cur dicitis Manichaeos? Aut si et illum fidelissimum virum hoc secundum Manichaeos sapuisse iactatis, iactate, iactate, ut mensuram Ioviniani perfectius impleatis; nos cum illo homine Dei patienter vestra maledicta et convicia sustinemus. Et tamen haeresiarches vester Pelagius fidem et purissimum in Scripturis sensum sic laudat Ambrosii, ut dicat ne inimicum quidem ausum esse reprehendere. Quo ergo progressi fueritis attendite et vos ab ausibus Ioviniani tandem aliquando cohibete. Quamvis ille nimis laudando nuptias sanctae illas virginitati adaequavit et tamen nuptiarum fructibus ab utero etiam recentibus Christum salvatorem et de potestate diaboli redemptorem necessarium non negavit; quod vos negatis, et quia vobis pro eorum salute, qui nondum pro se loqui possunt, et pro fidei catholicae fundamentis resistimus, Manichaeos nos esse iactatis. Sed iam sequentia videamus.
§2.6.16
Rursus quippe interrogans dicit: "Quem igitur parvulorum confiteris auctorem? Deum verum?". Respondeo: Deum verum. Deinde subiungit: "Sed malum ille non fecit". Ac rursus interrogat, utrum diabolum parvulorum confiteamur auctorem; rursusque respondet: "Sed naturam hominis ipse non condidit". Deinde quasi concludit atque infert: "Si mala commixtio, deformis et conditio corporum et ideo corpora quoque malo a te deputantur auctori". Cui respondeo: Malo auctori non deputo corpora, sed delicta, quorum causa factum est, ut, cum in corporibus, hoc est in Dei operibus totum placeret, accideret tamen masculo et feminae quod puderet, ut non esset commixtio qualis esse potuit in corpore vitae illius, sed qualem videmus erubescentes in corpore mortis huius. "Deus vero - inquit - divisit in sexu, quod in operatione coniungeret. Ab ipso igitur commixtio corporum, a quo est origo corporum". Iam supra respondimus hoc ex Deo esse, sed non delictum, non membrorum inoboedientiam per carnis concupiscentiam, quae non est a Patre 28. Deinde dicit: "Tot ergo rerum bonarum, id est, corporum, sexuum, coniunctionum malos fructus esse non posse nec homines ob hoc a Deo fieri,ut a diabolo, sicut dicis - inquit - legitimo iure teneantur". Iam dictum est non eos ideo teneri, quia homines sunt, quod naturae nomen est, cuius auctor diabolus non est, sed quia peccatores sunt, quod culpae nomen est, cuius diabolus auctor est.
§2.7.17
Sed inter tot nomina bonarum rerum, id est, corporum, sexuum, coniunctionum, libidinem vel concupiscentiam carnis iste non nominat. Tacet, quia pudet, et mira (si dici potest) pudoris impudentia, quod nominare pudet, laudare non pudet. Denique vide, quemadmodum magis eam circumloquendo maluerit significare quam dicere. "Postquam autem vir - inquit - naturali appetitu cognovit uxorem". Ecce iterum dicere noluit: Carnis concupiscentia cognovit uxorem, sed: "Naturali - inquit - appetitu", ubi adhuc possumus intellegere ipsam voluntatem iustam et honestam, qua voluit filios procreare, non illam libidinem, de qua iste sic erubescit, ut ambiguo nobis loqui malit quam perspicue quod sentit exprimere. Quid est "naturali appetitu"? Annon et velle esse salvum et velle ipsos suscipere, nutrire, erudire filios, naturalis est appetitus idemque rationis est, non libidinis? Sed quia huius novimus intentionem, ideo non eum putamus his verbis nisi libidinem membrorum genitalium significare voluisse. Nonne tibi videntur haec verba folia esse ficulneae, sub quibus latet quid aliud quam id quod pudet? Ita quippe iste sibi circumlocutionis huius obstacula sicut illi succintoria consuerunt. Contexat et dicat: "Postquam autem vir naturali appetitu cognovit uxorem, dicit Scriptura divina: Concepit Eva et peperit filium, et vocavit nomen eius Cain. Sed quid - inquit - dicit Adam audiamus: Adquisivi hominem per Deum 29. Unde constat opus Dei esse, quem per Deum adquisitum Scriptura divina testatur". Quis hinc dubitet? quis hoc neget, maxime catholicus Christianus? Opus Dei est homo: sed carnis concupiscentia, sine qua, si peccatum non praecessisset, tranquillae voluntati oboedientibus sicut cetera membra genitalibus seminaretur homo, non est a Patre, sed ex mundo est 30.
§2.7.18
Verum nunc, obsecro te, paulo attentius intuere, quod nomen invenerit, quo rursus operiret quod erubescit aperire. "Genuerat enim eum - inquit - Adam potentia membrorum, non diversitate meritorum". Quid dixerit "diversitate meritorum", fateor, non intellego; sed: "potentia membrorum", credo, illud voluit dicere, quod pudet evidenter dicere. Maluit enim dicere: "membrorum potentiam", quam carnis concupiscentiam. Plane, etiamsi non cogitavit, significavit aliquid, quod ad rem pertinere videatur. Quid enim potentius membris hominis, quando non serviunt voluntati hominis? Quae tamen etsi frenentur temperantia vel continentia, usus eorum aliquantum, motus tamen eorum non est in hominis potestate. Genuit ergo Adam filios hac, ut iste dicit: "membrorum" suorum "potentia", de qua priusquam illos gigneret, erubuit post peccatum. Si autem non peccasset, non eos genuisset membrorum potentia, sed membrorum oboedientia. Ipse quippe esset potens, ut eis subiectis voluntate imperaret, si potentiori et ipse subiectus eadem voluntate serviret.
§2.8.19
"Post aliquanta iterum dicit Scriptura divina: - inquit - cognovit Adam Evam uxorem suam, et concepit et peperit filium, et vocavit nomen eius Seth dicens: Suscitavit mihi Dominus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain" 31; deinde addit et dicit: "Ad documentum instituti coitus ipsum semen divinitas dicitur excitasse". Non intellexit homo iste quod scriptum est; putavit enim ad hoc esse dictum: Suscitavit mihi Dominus semen aliud pro Abel, ut crederetur Deus illi excitasse libidinem coeundi, cuius motu excitaretur semen, ut gremio feminae possit infundi. Nescit non esse dictum: "Excitavit mihi semen", nisi "dedit mihi filium". Denique hoc Adam non dixit post coitum suum, quo semen emisit, sed post coniugis partum, quo filium Deo donante suscepit. Nam quae gratulatio est nisi forte libidinosorum et suum vas in morbo concupiscentiae, quod vetat Apostolus, possidentium, si semen extrema coeundi voluptate fundatur nec sequatur conceptus aut partus, ubi nuptiarum verus est fructus 32?
§2.9.21
Quid est ergo quod iste adiungit et dicit de Noe et filiis eius, quod "similiter benedicti sint ut Adam et Eva dicente Deo: Crescite et multiplicamini, et replete terram et dominamini eius" 38? Quibus Dei verbis addit sua, dicens: "Voluptas ergo ista, quam tu diabolicam vis videri, iam in supradictis coniugibus habebatur, quae ut institutione bona, ita etiam benedictione permansit. Non enim dubitatur de hac ad Noe et filios eius corporum commixtione dictum, cuius iam usus inoleverat: Crescite et multiplicamini, et replete terram". Non opus est eadem multis verbis repetere. De vitio hic agitur, quo est depravata natura bona, cuius vitii auctor est diabolus, non de naturae ipsius bonitate, cuius auctor est Deus, qui neque ab ipsa vitiata depravataque natura suam abstinuit bonitatem, ut auferret hominum fecunditatem, vivacitatem, sanitatem ipsamque substantiam animi et corporis, sensus atque rationem, alimenta, nutrimenta, incrementa, qui etiam facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos 39, et quidquid boni est naturae humanae a Deo bono etiam in illis hominibus qui non liberabuntur a malo.
§2.9.22
Voluptatem tamen iste et hic dixit, quia potest voluptas et honesta esse, non dixit carnis concupiscentiam vel libidinem, quae pudenda est, sed in consequentibus aperuit verecundiam suam nec dissimulare potuit ab eo, quod violenter ipsa natura praescripsit: "Et illud - inquit - propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una" 40. Et post haec Dei verba sua ipse subiungens: "ut exprimere - inquit - fidem operum, propheta prope periculum pudoris accessit". O aperta prorsus et vi veritatis extorta confessio! Propheta ergo, ut exprimeret fidem operum, prope periculum pudoris accessit, quia dixit: Erunt duo in carne una, ubi commixtionem maris et feminae intellegi voluit. Dicatur causa, cur in exprimendis operibus Dei propheta prope periculum pudoris accesserit. Itane vero humana opera pudenda esse non debent, sed plane glorianda, et divina pudenda sunt? Itane vero in eloquendis et exprimendis operibus Dei non honoratur prophetae vel amor vel labor, sed periclitatur pudor? Quid enim Deus potuit facere, quod eius praedicatorem pudeat dicere et, quod est gravius, pudeat hominem alicuius operis, quod non homo, sed Deus fecit in homine, cum omnes opifices quanto possunt labore et industria id agant, ne de suis operibus erubescant? Sed profecto illud nos pudet, quod puduit primos illos homines, quando pudenda texerunt. Illa est poena peccati, illa plaga vestigiumque peccati, illa illecebra fomesque peccati, illa lex in membris repugnans legi mentis, illa ex nobis ipsis adversus nos ipsos inoboedientia iustissimo reciprocatu inoboedientibus reddita. Huius nos pudet, et merito pudet. Nam si hoc non esset, quid nobis esset ingratius, quid irreligiosius, si in membris nostris non de vitio vel de poena nostra, sed de Dei confunderemur operibus?
You have certainly defined as evil by nature this desire without which there is no fruitfulness. How,…§§2.10.23–2.13.27
2.10.23You have certainly defined as evil by nature this desire without which there is no fruitfulness. How, then, is it aroused in old people through a heavenly gift? Now establish, if you can, that something you see God bestow as a gift belongs to the devil’s work.
2.12.25This union of bodies, with warmth, with pleasure, with seed, made by God, is recognized as praiseworthy within its proper measure. Sometimes it even becomes a great gift to the godly.
You must therefore confess that the original sin you invented has vanished.
2.13.26But if you say, “They still had sexual capacity, but no offspring,” (1 Corinthians 15:38) I will answer: the Creator gave the child whom the Creator promised. The child who is born is God’s work, not the work of intercourse. For he who made the first human being from dust (Genesis 2:7) forms everyone from seed. Just as the mud then taken as material was not the creator of the human being, so now that power of pleasure, producing and mixing the seed, does not itself complete the work. It offers God material from nature’s store, from which he is pleased to make a human being.
2.13.27The apostle’s authority confirms this too. For when blessed Paul spoke of the resurrection of the dead, he said: “Fool, what you sow is not brought to life” (1 Corinthians 15:36); and below: “But God gives it a body as he wishes, and to each kind of seed its own body” (1 Corinthians 15:38). If, then, God gives human seed its own body, as he does to everything—a thing no wise or godly person denies—how will you prove that anyone is born guilty? I ask you at last to see the snares in which the claim of natural sin is strangled.
But come, I beg you, treat yourself more kindly. Believe me, God made you too; but, as must be confessed, a serious error has infected you. For what could be more irreligious than to say that God did not make the human being, or made the human being for the devil, as you say; or that the devil made God’s image, the human being (Genesis 1:26–27)? That is recognized as no less foolish than ungodly. Is God, then, so poor and so shameless that he had nothing to give holy people as a reward except what the devil poured into those he deceived as a vice?
Do you wish to know that God is shown to have given this power of procreation even to people who are not holy? When Abraham, frightened by a foreign people, called Sarah, his wife, his sister, Abimelech, the king of that region, is reported to have taken her for use at night. But God, concerned for the holy woman’s honor, came to Abimelech in a dream and restrained the king’s boldness, threatening death if he continued to violate the marriage. Then Abimelech said: “Lord, will you destroy an ignorant and righteous nation? Did they not themselves say they were brother and sister?” Abimelech rose in the morning, took a thousand silver double-drachmas, sheep, calves, male servants and female servants, and gave them to Abraham. He sent the woman away from him untouched. Abraham prayed to God for Abimelech, and God healed Abimelech, his wife, and his female servants (Genesis 20:2–7, 14–17).
At Abraham’s prayer God healed, by the power of his hidden providence, what had been removed from the sexual organs of those lowly women, because God had closed every womb in Abimelech’s household (Genesis 20:18). See, then, whether something should be called evil by nature when God sometimes removes it in anger and restores it when appeased. He makes the children of the godly and the ungodly alike. Their becoming parents belongs to nature, which rejoices in God as its Creator; their being ungodly belongs to the wickedness of their pursuits, which comes to each person from free will.
Latin · §§2.10.23–2.13.27
§2.10.23
Dicit etiam iste multa frustra de Abraham et Sarra, quomodo ex repromissione acceperint filium, et tandem concupiscentiam nominat, non tamen addit carnis quia ipsa pudenda est. In concupiscentia autem nomine aliquando gloriandum est, quia est et concupiscentia spiritus adversus carnem 41, est et concupiscentia sapientiae 42. Ait ergo: "Certe hanc concupiscentiam, sine qua nulla fecunditas est, malam naturaliter definisti; unde ergo per donum caeleste in senibus excitatur? Adstrue iam hoc, si potes, ad opus diaboli pertinere, quod Deum vides conferre pro munere". Ita hoc dicit, quasi concupiscentia carnis illis ante defuerit et hanc eis donaverit Deus, quae procul dubio inerat in corpore mortis huius; sed fecunditas defuit, cuius auctor est Deus, et ipsa donata est quando voluit Deus. Absit autem, ut dicamus, quod nos putavit esse dicturos, Isaac sine concubitus calore generatum.
§2.12.25
"Ista - inquit - corporum commixtio cum calore, cum voluptate, cum semine, a Deo facta, et pro suo modo laudabilis approbatur, quae aliquando etiam amplum efficitur munus piorum". Dixit: "cum calore"; dixit: "cum voluptate"; dixit: "cum semine", non tamen dicere ausus est: "cum libidine". Quare, nisi quia nominare erubescit, quam laudare non erubescit? Munus autem piorum propagatio est fecunda filiorum, non commotio pudenda membrorum, quam non haberet in generandis filiis natura sana, nunc autem habet eam natura vitiata. Ac per hoc et qui inde nascitur indiget renasci, ut sit membrum Christi; et de quo nascitur, si iam renatus est, indiget liberari ab ea quae in corpore mortis huius est lege peccati. Quae cum ita sint, quomodo adiungit et dicit: "Confitearis ergo necesse est originale, quod finxeras, interisse peccatum"? Non ego finxi originale peccatum, quod catholica fides credit antiquitus; sed tu, qui hoc negas, sine dubio es novus haereticus. Sub diabolo autem sunt, iudicio Dei, omnes cum peccato generati, si non fuerint in Christo regenerati.
§2.13.26
Sed quia de Abraham loquebatur et Sarra, subiunxit atque ait: "Quodsi dixeris: Usus in eis vigebat et fetus non erat, respondebo: Quem conditor promisit, conditor dedit, non concubitus, sed Dei est opus qui nascitur. Qui enim primum hominem fecit ex pulvere 50, omnes fabricatur ex semine. Sicut ergo tunc limus, qui adsumptus est materia, non auctor hominis fuit, ita nunc vis illa voluptatis. Confectrix commixtrixque seminum, non explet operationis vicem, sed de thesauris naturae offert Deo, unde ille hominem dignetur operari". Haec omnia, quae dixit, excepto quod ait, a voluptate semina confici atque misceri, recte diceret, si in eis catholicum sensum defendere niteretur; quia vero scimus quid ex his moliatur efficere, profecto dicit etiam recta perverse. Illud itaque, quo excepto cetera vera esse non abnuo, ideo non est verum, quia voluptas illa concupiscentiae carnalis non conficit semina, sed ea quae iam sunt in corporibus a vero Deo condita, a quo ipsa conduntur et corpora, non fiunt voluptate, sed excitantur et emittuntur cum voluptate. Utrum autem utriusque sexus semina in muliebri utero cum voluptate misceantur, viderint feminae quid in secretis visceribus sentiant; nos non decet inaniter usque ad ista esse curiosos. Libido tamen illa erubescenda - unde pudenda ipsa appellata sunt membra - non fuit in corpore vitae illius, quae in paradiso fuit ante peccatum, sed coepit esse in corpore mortis huius retributa inoboedientia inoboedientiae, post peccatum. Sine qua libidine poterat opus fieri coniugum in generatione filiorum, sicut multa opera fiunt oboedientia ceterorum sine illo ardore membrorum, quae voluntatis nutu moventur, non aestu libidinis concitantur.
§2.13.27
Attende cetera: "Hoc etiam - inquit - Apostoli confirmat auctoritas, cum enim beatus Paulus de mortuorum resurrectione loqueretur, ait: Insipiens, tu quod seminas non vivificatur 51, et infra: Deus autem dat illi corpus prout vult, et unicuique seminum proprium corpus 52. Si ergo Deus - inquit - humano semini, quod nemo negat vel prudentium vel piorum proprium sicut omnibus rebus corpus attribuit, unde quemquam reum natum probabis? Tandem oro respicias, quibus laqueis peccati naturalis suffocetur adsertio. Verum age - inquit - tecum, precor, mitius. Mihi crede, etiam te Deus fecit, sed, quod fatendum est, gravis error infecit. Quid enim potest profanius dici, quam quod Deus hominem aut non fecerit aut, ut dicis, diabolo fecerit, aut certe diabolus Dei sit imaginem, hoc est hominem fabricatus, quod non minus stultum dinoscitur esse quam impium? Ergo tam inops - inquit -tam inverecundus Deus est, ut non habuerit quod in praemium sanctis hominibus daret, nisi quod deceptis diabolus infudit in vitio? Vis autem scire, quod etiam in his, qui sancti non sunt, hanc generationum potentiam Deus tribuisse probetur? Eo igitur tempore, cum Abraham metu percussus gentis barbarae Sarram, quae uxor erat, sororem suam dixit, refertur Abimelech rex illius provinciae adduxisse eam in noctis usum. Sed Deus, cui curae erat honor sanctae mulieris, in somnis Abimelech veniens regiam frenavit audaciam comminatus interitum, si pergeret violare coniugium. Tunc Abimelech ait: Numquid, Domine, gentem ignorantem et iustam perdes? Nonne ipsi dixerunt se germanitate coniunctos? Surrexit ergo mane Abimelech et accepit mille didragma argenti et oves et vitulos et pueros et ancillas et dedit Abrahae atque a se mulierem remisit intactam. Oravit vero Deum Abraham pro Abimelech; et sanavit Deus Abimelech et uxorem et ancillas eius" 53. Cur autem haec tanta prolixitate narraverit, accipe breviter, in his enim quae secutus adiunxit: "Deus - inquit - orante Abraham curavit potentia dispensationis secretae, quae amota est verecundis vilium feminarum, quia clauserat Deus aforis omnem vulvam in domo Abimelech 54. Vide ergo - inquit - utrum naturaliter malum dici debet, quod interdum aufert exasperatus Deus redditque placatus. Ipse - inquit - facit et piorum filios et impiorum, quoniam quod fiunt parentes, ad naturam pertinet, quae Deo gaudet auctore; quod autem impii sunt, ad studiorum pravitatem, quae unicuique de libera voluntate contingit".
Let us learn from the apostle that children born from marriage are good by nature. Speaking of the…§§2.19.34–2.26.41
2.19.34Let us learn from the apostle that children born from marriage are good by nature. Speaking of the ungodly, he says: “Abandoning the natural use of the woman, they burned with desire for one another, males doing what is shameful with males” (Romans 1:27). He therefore shows that the use of the woman is natural and, within its proper bounds, praiseworthy; shameful conduct, however, is committed by a person’s own will against the modesty of the created order. So the kind of desire and its proper measure are rightly praised in those who use it well, while its excess is punished in those who act shamefully.
Indeed, at the same time that God revived Abraham’s and Sarah’s bodily organs, withered by age, he punished those same organs at Sodom with a rain of fire (Genesis 18:10–14; 19:24). If, then, you think the vigor of the organs must be condemned because through it the Sodomites became covered in shameful deeds, you will also condemn bread and wine as created things, since divine Scripture indicates that these too were means of their sin. For the Lord says through the prophet Ezekiel: “These, indeed, were the wrongs of your sister Sodom: pride; she and her children overflowed with an abundance of bread and wine, and they did not help the poor and needy” (Ezekiel 16:49). Now choose whichever you prefer: either count the bodily union as God’s work, or likewise declare bread and wine evil as created things. If you do that, you will plainly be proved a Manichaean.
Anyone who keeps natural desire within bounds uses a good thing well; anyone who fails to keep it within bounds uses a good thing badly. Why, then, do you say: “The good of marriage cannot be condemned because of the original evil derived from it, just as the evil of adultery cannot be excused by the natural good born from it”? With these words you have granted what you denied and taken away what you granted. Nothing occupies you more than making yourself hard to understand.
Show bodily marriage without sexual union, or give this activity a single name and call marriage either good or evil. You certainly promised to define marriage as good. If marriage is good, if the human being who is the fruit of marriage is good, and if this fruit, God’s work, cannot be evil when born through good from good, where, then, is the original evil that so many prior findings have ruled out?
2.23.38By a new kind of argument, you profess to be Catholic while taking the Manichaean’s side, saying that marriage is both a great good and a great evil.
2.24.39You declare a human being guiltless if born from fornication, but not innocent if born from marriage. That is where your statement leads: a natural good can arise from adultery, while original evil is derived even from marriage.
2.25.40One of these statements is true; the other is false.
It is true that the person born from adultery cannot excuse the guilt of the adultery, because what the adulterers did belongs to the fault of their will; what they produced, however, deserves the praise given to fertility. If someone sows stolen wheat, the harvest that grows is not guilty. So I condemn the thief but praise the crop. I pronounce the newborn innocent on account of the good quality of the seed, as the apostle says: “God gives it a body as he wishes, and to each kind of seed its own body” (1 Corinthians 15:38). But I condemn the wrongdoer, who sinned through a perverse intention.
2.26.41Certainly, if evil is derived from marriage, marriages can be condemned and cannot be excused. You place their work and fruit under the devil’s authority, because every cause of evil is without good. The person born from marriage is attributed to seed, however, not to crimes. The cause of the seed lies in the constitution of bodies. Whoever misuses those bodies damages the merit of what is good, not its kind. It is therefore perfectly clear that good is not the cause of evil.
If, then, original evil is derived even from marriage, the marital union is the cause of evil, and that through which and from which an evil fruit appeared must itself be evil. As the Lord says in the Gospel: “A tree is known by its fruits” (Matthew 12:33; compare Matthew 7:16–20). Why do you think anyone should listen to you when you say that marriage is good, yet declare that nothing but evil comes from it? Marriage, then, is clearly guilty if original sin is derived from it, and it cannot be defended unless its fruit is shown to be innocent. But marriages are defended and pronounced good; their fruit is therefore shown to be innocent.
Latin · §§2.19.34–2.26.41
§2.19.34
Adtende sequentia: "Quod autem - inquit - filii ex coniugio suscepti naturaliter boni sunt, Apostolo dicente discamus, qui ait de improbis: Relicto naturali usu feminae exarserunt in desideria sua invicem masculi in masculos turpitudinem operantes 70. Ostendit ergo - inquit - usum feminae et naturalem esse et pro suo modo laudabilem; flagitium autem ex voluntate propria exerceri contra institutionis pudorem. Merito itaque - inquit - et in bene utentibus genus concupiscentiae modusque laudatur et in turpibus excessus eius punitur. Denique eodem tempore Deus Abrahae et Sarrae marcentia aevo membra vegetavit, quo in Sodomis ipsa igneo imbre punivit 71. Si igitur putas - inquit - accusandum membrorum vigorem, quoniam per ipsum Sodomitae flagitiis obliti sunt, accusabis etiam creaturam panis et vini, quoniam hinc quoque eos peccasse Scriptura divina significavit; dicit enim Dominus per Ezechielem prophetam: Verumtamen hae iniquitates Sodomae sororis tuae superbia; in saturitate panum et abundantia vini fluebant ipsa et filii eius, et manum pauperis et egentis non adiuvabant 72. Elige iam - inquit - utrum mavis: aut reputa divino operi commixtionem corporum aut creaturam panis et vini similiter malam esse defini. Quod si feceris, aperte Manichaeus esse convinceris. Concupiscentiae autem naturalis qui modum tenet, bono bene utitur; qui modum non tenet, bono male utitur. Quid dicis ergo - inquit - "ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adulteriorum malum bono naturali, quod inde nascitur, non potest excusari"? His sermonibus - inquit - quod negaveras concessisti, quod concesseras sustulisti et nihil magis laboras, quam ut parum intellegaris. Ostende sine commixtione nuptias corporales; aut unum aliquod huic operi nomen imponito, et vel bonum vel malum coniugium nuncupato. Spopondisti utique bona te definire coniugia; si coniugium bonum, si homo fructus coniugii bonus, si hic fructus opus Dei malus esse non potest, qui per bonum ex bono nascitur, ubi igitur originale malum, quod tot praeiudiciis interemptum est?".
§2.23.38
"Novo - inquit - genere disserendi et catholicum profiteris et Manichaeo patrocinaris, dicendo nuptias et magnum bonum et magnum malum". Prorsus quid loquatur, ignorat sive ignorare se simulat. Aut enim non intellegit aut non vult intellegi quid dicamus. Sed si non intellegit, praeoccupatione impeditur erroris; si autem non vult quid dicamus intellegi, pervicaciae vitium est, quo suum defendit errorem. Et Iovinianus, qui paucos ante annos novellam conatus est haeresim condere, Manichaeis patrocinari dicebat catholicos, quod adversus eum sanctam virginitatem nuptiis praeferebant. Sed responsurus est iste non se quod Iovinianus de indifferentia nuptiarum virginumque sentire. Nec ego id dico, quod isti hoc sentiant; verumtamen per Iovinianum catholicis Manichaeos obicientem non esse hoc novum, novi haeretici recognoscant. Nos itaque nuptias bonum dicimus esse, non malum. Sed sicuti Ariani Sabellianos nos esse criminantur, quamvis non dicamus unum eumdemque esse Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, quod Sabelliani dicunt, sed dicamus unam eamdemque esse naturam Patris et Filii et Spiritus Sancti, quod catholici dicunt: ita Pelagiani nobis Manichaeos obiciunt, quamvis non dicamus esse malum nuptias, quod dicunt Manichaei, sed dicamus malum primum hominum primis coniugibus accidisse et inde in omnes homines pertransisse, quod dicunt catholici. Sed sicut Ariani, dum Sabellianos fugiunt, in peius aliquid inciderunt, quia Trinitatis ausi sunt non personas discernere, sed naturas, ita Pelagiani dum Manichaeorum pestem in perversum vitare conantur, de nuptiarum fructu ipsis Manichaeis convincuntur perniciosiora sentire, credendo parvulos Christo medico non egere.
§2.24.39
"Definis - inquit - hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse; si de coniugio, innocentem non esse. Huc enim pervenit quod dixisti bonum naturale de adulteriis posse subsistere, malum originale etiam de coniugio trahi". Frustra omnino conatur apud intellegentem lectorem, quae sunt recta pervertere. Absit enim, ut dicamus hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse, sed dicimus hominem, sive de coniugio sive de fornicatione nascatur, bonum aliquid esse propter auctorem naturae Deum, malum aliquid trahere propter originale peccatum. Quod ergo dicimus: "Bonum naturale etiam de adulteriis posse subsistere, malum autem originale etiam de coniugio trahi", non huc pervenit, quo ille conatur adducere, non nasci reum de adulteriis nec innocentem de nuptiis, sed ex utroque reum generatione factum propter originale delictum et utrumque regeneratione absolvendum propter naturae bonum.
§2.25.40
"Unum ex his - inquit - verum est, alterum falsum". Huic eadem brevitate respondeo: Immo utrumque verum est, neutrum falsum. "Verum est - inquit - quod adulteriorum culpam homo, qui inde nascitur, non potest excusare, quia quod adulteri fecerunt, ad vitium pertinet voluntatis; quod autem genuerunt, ad laudem spectat fecunditatis, quia, si quis furtivum triticum serat, non nascitur messis obnoxia. Vitupero itaque- inquit - furem, sed laudo segetem. Innocentem pronuntio qui nascitur ex generositate seminum, dicente Apostolo: Deus illi dat corpus prout vult, et unicuique seminum proprium corpus 79; condemno vero flagitiosum, qui ex propositi perversitate peccavit".
§2.26.41
Ad haec adiungit et dicit: "Prorsus autem si malum de nuptiis trahitur, accusari possunt, excusari non possunt, et in diaboli iure opus earum fructumque constituis, quia omnis causa mali expers boni est. Homo autem - inquit - qui de nuptiis nascitur, non criminibus, sed seminibus imputatur. Seminum vero causa in conditione corporum est, quibus corporibus qui male utitur boni meritum, non genus sauciat. Liquido igitur - inquit - claret bonum non esse causam mali. Si ergo - inquit -trahitur et de nuptiis originale malum, causa mali conventio nuptiarum et necesse est malum esse, per quod et ex quo malus fructus adparuit, dicente Domino in Evangelio: Ex fructibus suis arbor agnoscitur 80. Quomodo - inquit - tu audiendus putaris, qui dicis bonum esse coniugium, de quo nihil aliud quam malum prodire definis? Constat igitur rea esse coniugia, si peccatum inde originale deducitur, nec posse defendi, nisi fructus eorum innocens adprobetur. Defenduntur autem et bona pronuntiantur; fructus igitur adprobatur innocuus".
Through what, then, is sin found in the infant? Through the will? The infant had none. Through marriage?…§§2.27.44–2.34.57
2.27.44Through what, then, is sin found in the infant? Through the will? The infant had none. Through marriage? But marriage belongs to the parents’ activity, and you had already said that they did not sin in this act—although, from what follows, it appears you had not really granted that. Are the marriages themselves therefore to be cursed because they caused the evil? Yet they indicate only the activity of the persons involved. The parents, then, who caused sin through their union, are rightly subject to condemnation.
If we follow your view, there can now be no doubt that married people are handed over to eternal punishment, since their activity brought about the devil’s rule over human beings. And where is the statement you made a little earlier, that the human being is God’s work? For if evil enters people through their origin, and the devil gains authority over people through that evil, you are calling the devil the maker of human beings, since from him comes the origin of those being born. But if you believe that God makes the human being and that married people are innocent, see how impossible it is to maintain that original sin is derived from them (Genesis 2:24).
2.28.47The one being born does not sin; the one who begot the child does not sin; the one who created the child does not sin. Through what cracks among so many defenses of innocence do you imagine that sin entered?
2.28.48If sin comes from the will, the will that commits sin is evil. If it comes from nature, nature is evil.
If nature is God’s work, the devil’s work is not allowed to pass through God’s work (John 1:3).
2.29.49In one person, the intention is rightly condemned and the origin praised, because there are two things to which opposite judgments can be applied. In an infant, however, there is only one thing: nature alone, because there is no will. That one thing, then, must be assigned either to God or to a demon. If nature comes through God, there can be no original evil in it. If it comes from the devil, there will be no basis for claiming the human being as God’s work. Thus anyone who defends original evil is thoroughly Manichaean.
2.30.52Again you say: “There would be no desire if the human being had not first sinned, but marriage would exist even if no one had sinned.”
2.31.53Those marriages, then, which you say could have existed without desire, without bodily movement, and without the need for the sexes, are pronounced praiseworthy by you. But the marriages now taking place you declare to have been invented by the devil. Those which you dream could have been instituted you judge good. But the marriages of which divine Scripture says, “A man will leave his father and mother and cling to his wife, and the two will be one flesh” (Genesis 2:24), you profess to be evils of the devil. In the end, you say they ought to be called a disease rather than marriage.
2.33.55You say, then, that those who were never born could have been good. But those who have filled the world, for whom Christ died, you declare to be the devil’s work, born from a disease, and guilty from the beginning. I have therefore proved that all you are doing is denying that God created the human beings who actually exist.
2.34.57If, before sin, God created what human beings would be born from, but the devil supplied what would arouse their parents, holiness will undoubtedly be assigned to the newborn and guilt to those who beget them. Since this most clearly condemns marriage, please remove this view from the churches’ midst. Truly believe that through Jesus Christ all things were made, and without him nothing was made (John 1:3).
Latin · §§2.27.44–2.34.57
§2.27.44
Quid est ergo quod quaerit a nobis: "Per quid peccatum invenitur in parvulo? Utrum per voluntatem an per nuptias an per parentes?". Sic enim loquitur et tamquam ad omnia ista respondet et a peccato quasi cuncta ista purgando, nihil vult remanere unde peccatum inveniatur in parvulo. Verba denique iam ipsa eius attende: "Per quid igitur - inquit - peccatum invenitur in parvulo? Per voluntatem? Nulla in eo fuit. Per nuptias? Sed hae pertinent ad opus parentum quos in hoc actu non peccasse praemiseras, sed, quantum ex consequentibus apparet, non hoc vere concesseras. Ipsae sunt igitur execrandae - inquit - quae causam fecerunt malo? Sed illae solae opus indicant personarum. Parentes igitur qui conventu suo causam fecere peccato, iure damnabiles sunt. Ambigi ergo - inquit - iam non potest, si tuam sequamur sententiam, coniuges aeterno supplicio mancipari, quorum labore actum est, ut ad dominatum exercendum in homines diabolus perveniret. Et ubi est, quod paulo ante hominem opus Dei dixeras? quia, si per originem malum in hominibus, per malum ius diaboli in homines, diabolum esse dicis auctorem hominum, a quo est origo nascentium; si autem credis a Deo hominem fieri et esse coniuges innocentes. Vide quamstare non possit trahi ex his originale peccatum".
§2.28.47
Quid est quod dicit: "Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat iste qui condidit; per quas rimas inter tot praesidia innocentiae peccatum fingis ingressum?". Quid quaerit latentem rimam, cum habeat apertissimam ianuam? Per unum hominem, ait Apostolus; per unius delictum, ait Apostolos; per inoboedientiam unius hominis, ait Apostolus. Quid quaerit amplius? quid quaerit apertius? quid quaerit inculcatius?
§2.28.48
"Si peccatum - inquit - ex voluntate est, mala voluntas, quae peccatum facit; si ex natura, mala natura". Cito respondeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte, utrum et originale peccatum. Respondeo: Prorsus et originale peccatum, quia et hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset et in omnes transiret. Sed quod secutus adiunxit: "Si ex natura, mala natura", quaero ab illo, ut, si potest, respondeat, sicut manifestum est ex voluntate mala tamquam ex arbore mala, fructus eius fieri omnia opera mala, sic ipsam voluntatem malam, id est, ipsam fructuum malorum arborem malam unde dicat exortam. Si ex angelo, quid erat ipse angelus, nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Immo quia voluntas mala angeli ex angelo, ex homine homini orta est; quid erant haec duo, antequam in eis ista mala orirentur, nisi bonum opus Dei et bona atque laudanda natura? Ecce ergo ex bono oritur malum, nec fuit omnino unde oriri posset, nisi ex bono; ipsam dico voluntatem malam, quam nullum praecessit malum; non opera mala, quae non sunt nisi ex voluntate mala, tamquam ex arbore mala. Nec ideo tamen ex bono potuit oriri voluntas mala, quia bonum factum est a bono Deo, sed quia de nihilo factum est, non de Deo. Quid ergo est quod dicit: "Si natura opus est Dei, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur"? Nonne opus diaboli, quando primum in angelo, qui diabolus factus est, ortum est, in opere Dei ortum est? Quapropter si malum, quod omnino nusquam erat, in Dei opere oriri potuit, cur malum, quod alicubi iam erat, per opus Dei transire non potuit, praesertim cum ipso verbo utatur Apostolus dicens: Et ita in omnes homines pertransiit 105? Numquid homines non sunt opus Dei? Pertransiit ergo peccatum per homines, hoc est, opus diaboli per opus Dei, atque ut alio modo idipsum dicam, quia diaboli opus, id est peccatum per ipsum diabolum exortum, quia factura vel opus est Dei, per aliud opus Dei, id est hominem pertransiit, opus operis Dei per opus Dei. Et ideo Deus est solus immutabilis et potentissimae bonitatis, quia et antequam esset ullum malum, bona opera fecit omnia et de malis, quae in bonis ab eo factis orta sunt, bene operatur per omnia.
§2.29.49
"In uno - inquit - homine iure vituperatur intentio et origo laudatur, quia duosunt, quae contrariis adplicentur; in parvulo autem unum est, natura tantum, quia voluntas non est. Illud ergo unum - inquit - aut Deo adscribetur, aut daemoni. Si natura - inquit - per Deum est, non potest in ea esse originale malum; si a diabolo, nihil erit, per quod homo divino operi vindicetur. Perfecte itaque Manichaeus est, qui malum originale defendit". Audiat potius adversum ista quod verum est. In uno homine iure vituperatur intentio et natura laudatur, quia duo sunt, quae contrariis applicentur; sed etiam in parvulo non unum est tantum, id est natura, in qua creatus est homo a Deo bono; habet enim et vitium, quod per unum in omnes homines pertransiit, sicut sapit Apostolus, non sicut desipit Pelagius vel Caelestius vel eorum quicumque discipulus. Horum itaque duorum, quae in parvulo esse diximus, unum adscribitur Deo, alterum diabolo. Et quod utrumque propter unum horum, id est, propter vitium subicitur potestati diaboli, ideo non est incongruum, quia non fit ipsius diaboli potestate, sed Dei; subicitur autem vitium vitio, natura naturae; quia et in diabolo utrumque est, ut, cum dilecti et electi de potestate tenebrarum eruuntur, cui iure subduntur, appareat quid donetur iustificatis bonis a Deo bono bene operante et de malis.
§2.30.52
"Ais iterum - inquit - et dicis: Nulla esset concupiscentia, nisi homo ante peccasset, nuptiae vero essent, etiamsi nemo peccasset"; non dixi: Nulla esset concupiscentia; quia est et glorianda concupiscentia spiritalis, qua concupiscitur sapientia 120, sed dixi: "Nulla esset pudenda concupiscentia". Relegantur verba mea, quae etiam ipse posuit, ut quanta ab illo fraude commemorentur appareat. Sed quo voluerit eam nomine appellet. Illa dixi quod non esset, nisi homo ante peccasset, de qua erubuerunt in paradiso, qui pudenda texerunt, quam nemo negat, quoniam peccatum inoboedientiae praecesserat, ideo subsecutam. Qui autem vult intellegere quid senserint, debet considerare quid texerint. Succinctoria quippe sibi de foliis ficulneis, non vestimenta fecerunt, quae succinctoria graece nuncupantur. Quid autem cooperiant perizomata, omnibus notum est, quae nonnulli latini campestria sunt interpretati. Quis autem ignorat qui campestrantur quas partes corporis contegant? Has enim tegebant Romani iuvenes, quando nudi exercebantur in campo, unde hoc genus tegminis tale nomen accepit.
§2.31.53
"Illae ergo nuptiae - inquit - quae sine concupiscentia, sine motu corporum, sine necessitate sexuum, ut dicis, esse potuerunt, a te pronuntiantur laudabiles; ista vero coniugia, quae nunc aguntur, a diabolo inventa definis. Illa itaque - inquit - quae institui potuisse somnias, bona deliberas; ista vero, de quibus dicit Scriptura divina: Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una 121, profiteris mala diabolica, morbum postremo debere, non coniugium nuncupari". Non est mirum si Pelagiani dieta nostra in sensus quos volunt detorquere conantur; quando et de Scripturis sanctis, non ubi obscure aliquid dictum est, sed ubi clara et aperta sunt testimonia, id facere consueverunt, more quidem haereticorum etiam ceterorum. Quis enim diceret sine motu corporum, sine necessitate sexuum nuptias esse potuisse? Deus enim fecit sexus, quia masculum et feminam fecit eos 122, sicut scriptum est. Unde autem fieri posset, ut qui fuerant coniungendi et ipsa coniunctione generaturi sua corpora non moverent, quandoquidem nullus fit hominis ad hominem corporalis accessus, si desit corporis motus? Non ergo hic quaestio est de motu corporum, sine quo non possent omnino misceri, sed de pudendo motu genitalium, qui profecto non esset et tamen seminatrix commixtio non deesset, si genitalia non libidini, se voluntati sicut cetera membra servirent. Annon etiam nunc in corpore mortis huius imperatur pedi, brachio, digito, labro, linguae, et ad nutum nostrum continuo porriguntur? Humori denique, quod est mirabilius, in vesica intus posito, qui, et quando eius copia non urgemur, imperatur ut profluat et obtemperat? Immo ipsis abditis visceribus et nervis, quibus idem humor continetur, imperatur, ut eum propellant, exprimant, eiciant, et, si sanitas adest, sine difficultate serviunt voluntati. Quanto ergo facilius atque tranquillius oboedientibus genitalibus corporis partibus et ipsum membrum porrigeretur et homo seminaretur, nisi hominibus illis inoboedientibus membrorum istorum inoboedientia iusto supplicio redderetur? Quod supplicium casti sentiunt, qui procul dubio mallent, si possent, iubente voluntate quam pruriente voluptate filios seminare. Immundi autem, qui propter istum morbum, non solum meretrices, verum etiam coniuges amant, de hoc supplicio carnis graviore supplicio mentis exsultant.
§2.33.55
Hinc iste pergit ab eis, qui coniunguntur, ad eos, qui gignuntur, propter quos in hac quaestione tantis adversus novos haereticos disputationibus laboramus, et occulto Dei compulsus instinctu dicit aliquid, ubi totum istum nodum sua confessione dissolvit. Volens enim nobis maiorem invidiam commovere, quia dicimus etiam de legitimis nuptiis sub peccato parvulos nasci: "Illos ergo - inquit - qui numquam nati sunt, bonos potuisse esse dicis, istos vero, qui mundum impleverunt, pro quibus Christus mortuus est, diaboli opus et de morbo natos et ab exordio reos definis. Probavi itaque - inquit - nihil te aliud agere, quam ut Deum neges horum, qui sunt, hominum conditorem". Ego quidem conditorem hominum omnium, quamvis omnes sub peccato nascantur et pereant, nisi renascantur, non dico nisi Deum. Vitium quippe inseminatum est persuasione diaboli, per quod sub peccato nati sunt, non natura condita qua homines sunt. Libido autem pudenda non moveat membra, nisi quando volumus, et non est morbus; non de illa erubescat etiam licitus et honestus coniugatorum concubitus, vitando conspectum et appetendo secretum, et non est morbus. Non prohibeat Apostolus in hoc morbo possideri uxores 124, et non est morbus. Quod enim graecus habet: , alii latine interpretati sunt: in morbo desiderio, vel concupiscentiae, alii vero: in passione concupiscentiae, vel si quo alio modo in aliis atque aliis codicibus invenitur; sed passio in latina lingua, maxime usu loquendi ecclesiastico, non ad vituperationem consuevit intellegi.
§2.34.57
Iam quod sequitur et adiungit, attende. "Si ante peccatum - inquit - per Deum creatum est unde homines nascerentur, per diabolum autem unde parentes commoverentur, adscribetur sine dubio sanctitas nascentibus et culpa generantibus. Quod quia manifestissime nuptias damnat, amoveto hunc sensum precor de ecclesiarum medio et vere credito quia per Iesum Christum ìàcta sunt omnia et sine ipso factum est nihil" 133. Ita hoc dicit, quasi nos dicamus per diabolum aliquid substantiae creatum in hominibus. Persuasit malum diabolus tamquam peccatum, non creavit tamquam naturam. Sed plane naturae persuasit, quia homo natura est, et ideo eam persuadendo vitiavit. Qui enim vulnerat, non creat membra sed vexat. Sed vulnera, quae corporibus infliguntur, membra faciunt claudicare vel aegre moveri, non eam virtutem qua iustus est homo; vulnus autem, quod peccatum vocatur, ipsam vitam vulnerat, qua recte vivebatur. Hoc autem valde tunc maius atque altius diabolus inflixit, quam sunt ista hominibus nota peccata. Unde illo magno primi hominis peccato, natura ibi nostra in deterius commutata, non solum est facta peccatrix, verum etiam genuit peccatores. Et tamen ipse languor, quo bene vivendi virtus periit, non est utique natura, sed vitium, sicut certe mala in corpore valetudo non est ulla substantia vel natura, sed vitium; ei licet non semper, tamen plerumque malae valetudines parentum ingenerantur quodammodo et apparent in corporibus filiorum.